مجموعه مقالات اولین همایش ملی اخلاق در کشاورزی و غذا
Proceedings of The First National Conference on Ethics in Agricultural and Food
بیانیه و نتیجه گیری پایانی همایش:
از مجموعه مطالب مطروحه دربیش از 110 مقاله، پرسش و پاسخ ها و بحث های نشست ها و نیز مباحث نشست ویژه
با کشاورزان، موارد زیر بعنوان نتایج همایش در جلسه اختتامیه مورد توافق جمعی قرار گرفت :
تغییر نظام کشاورزی از یک سبک زندگی به یک شغل و کسب کار و همچنین توسعه و پیچیدگی زنجیره ارزش
غذا، پیامدهائی را از منظر تاثیر بر سلامت کره زمین، سلامت انسان و سلامت سایر زیست مندان به بار آورده و ضرورت
پرداختن به «اخلاق کشاورزی و غذا » را بیش از پیش بارز نموده است.
امروز پیامد بی اخلاقی ها در بخش کشاورزی و غذا در قالب مشکلات محیط زیستی مانند فرسایش خاک، کمبود
آب و فرونشست، کاهش تنوع زیستی، حیوان آزاری و نیز مشکلات انسانی مانند فقر و نابرابری غذائی، تولید غذاهای
ناسالم و تجارت و توزیع ناعادلانه غذا رخنمون گردیده است.
سخنرانان طی این دو روز تلاش نمودند از یک طرف رفتار کشاورزی و غذا در ایران را بررسی و مشکلات پیش
رو در ادامه این روند را نشان دهند. از طرف دیگر متخصصین اخلاق حرفه ای ریشه های بعضی از این رفتارها را در نظریه
های اخلاقی انسان محور دانستند و با ارائه مبانی اخلاق اسلامی، در سطوح مختلف از سطح حکمرانی تا سطح روابط فرد
با فرد، فرد با جامعه، فرد با حیوانات و طبیعت و فرد با خداوند، تلاش کردند نشان دهند که پاسخ این بی اخلاقی ها را می
توان در مبانی اخلاق اسلامی یافت.
آنچه امروز در جوامع و نیز جامعه ما بروز نموده ریشه در تغییر نگرش های بنیادین به ماموریت علم، طبیعت و
انسان و نیز پیشرفت های پر شتاب فناوری دارد که بیش از آنکه ما کنترل او را به دست بگیریم، او سبک زندگی ما را در
کنترل خود دارد.
نتایج این تغییرات «افول معنویت » و تبدیل ارزشهای اخلاقی والا به هنجارهای جامعه سرمایه سالار تکنیک زده بوده
است. کم رنگ شدن بسیاری از مولفه های فرهنگ غنی غذائی ایرانی با رویکرد مصرف غذا با تکیه بر ظرفیت های محلی
مبتنی بر تعادل جسم و روح برای تعالی، تخریب فرهنگ، وابسته نمودن جامعه روستائی و خروج تدریجی این جامعه مولد
به ویژه زنان و جوانان روستائی از چرخه تولید، از پیامدهای این رویکرد ها است.
به نظر می رسد راه برون رفت از این شرایط در «تغییر نگرش بنیادین با درس گرفتن از گذشته » و «توجه به معنویت »
است. با توجه به تاثیر مولفه های مختلف فرا تخصصی از جمله جنبه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانشناختی،
تغییر رویکرد آموزش و پژوهش کشاورزی و غذا به «بین رشته ای « ،» چند رشته ای » و «فرا رشته ای » اجتناب ناپذیر است.
قرار گرفتن آموزش و پژوهش های اخلاق کشاورزی و غذا در نظام آموزش و پژوهش کشور ضروری است.
در بررسی سیر تاریخی کشاورزی ایران شواهد گذار از نظام سنتی مبتنی بر معنویت و یاریگری به نظام مدرن مبتنی
بر فناوریهای سخت و جایگزینی دولت به جای مدیریتهای مردمی و محلی دیده می شود.
تراژدی منابع مشترک و بررسی نظریات اخلاقی فلاسفه از قبیل وظیفه گرائی، پیامد گرائی و فضیلت گرائی نشان
می دهد، برای رسیدن به مبنای نظری قابل قبول در رفتار با منابع پایه، راه دیگری باید جست. شاید «اخلاق کثرت گرای
یکپارچه » بتواند پاسخی مناسب باشد.
قطعاً «اخلاق امانت مدار » منابع پایه، هم با رویکردهای متعادل حافظان محیط زیست و هم با مبانی دینی و معنوی
جامعه ایرانی- اسلامی سازگار است. بررسی های میدانی نشان داد کارشناسان و کشاورزان ایرانی بر «اخلاق امانت مدار
منابع پایه و محیط زیست » باور دارند.
جامعه جهانی در تبیین و اجرای اصول اخلاقی در کشاورزی، پیشرفتهای شگرفی داشته به نحوی که ردپای مبانی
اخلاقی در گذار از کشاورزی رایج به کشاورزی ارگانیک، سپس کشاورزی اکولوژیک و در سالهای اخیر کشاورزی
احیاءکننده کاملا مشهود است. اما همچنان روابط زیرساختی و نظری این نظام های کشاورزی با مبانی و ارزشهای دینی و
فرهنگ و آداب ملی ما ناشناخته و محل بحث است.
مباحث مطروحه از طرف سخنرانان و به ویژه جامعه کشاورزان نشان داد در استخراج چالش های اخلاقی و
جستجوی راه حل برای آنها، سهم دولت و یا ساختار و مناسبات حکمرانی بخش کشاورزی و غذا شایان توجه جدی ست.
امروز پیشرفتهای علمی با ابزارهای معمول آزمون فرضیات علمی، تأثیر کیفیت غذا بر بیان ژن ها را در قالب علم
نوتریژنومیکس )اثر لقمه بر بیان ژن( بررسی می نماید. آیا نتایج این تحقیقات فراخوانی برای نگرش اخلاقی به طعام خود
نیست؟
نشست ویژه با کشاورزان دستاوردهای خوبی به همراه داشت و نشان داد سهم ضعف حکمرانی در بروز بسیاری از
چالشهای موجود، بارزتر و اثر گذارتر از رفتار تک تک ذی نفعان از جمله کشاورزان است. لذا به نظر می رسد در رویکرد
تبیین اصول و ارزشهای اخلاقی، استخراج علل ضعف های اخلاقی بخش حکمرانی بسیار پر اهمیت است.
شرکت کنندگان همایش به درستی خواستار پیگیری جدی حل چالش های پیش روی بخش کشاورزی و غذای
کشور در ابعاد مختلف گردیدند و البته این همایش، که بعضی شرکت کنندگان «فراخوان بازیابی اخلاق در کشاورزی و
غذا » خواندندش، تلاشی است تا اینبار بدون توافق جمعی بر سر مبانی نظری، کاری نکنیم. برگزار کنندگان، این همایش
را پیش نیاز بررسی و تکمیل سند اخلاق کشاورزی و غذای کشور دانستند تا با مشارکت همه ذی نفعان و پس از توافق
جمعی بر اصول و ارزشهای اخلاقی بر اساس مبانی اسلامی و فرهنگ ایرانی، تدوین و به معرض اجرا گذاشته شود.
با عنایت به مباحث طرح شده در همایش، از همه شرکت کنندگان دعوت شد تا با تکمیل بخش مرتبط با حیطه
کاری یا تخصصی خود در جدول چالش های اخلاقی بخش کشاورزی و غذا )جدول 1(، کمیسیون اخلاق کشاورزی و
غذا مستقر در وزارت جهاد کشاورزی را در مسیر تدوین سند اخلاق کشاورزی و غذا یاری نمایند.
پیشگفتار ........................................................................................................................................................... ه
سخن دبیر علمی همایش................................................................................................................................... ز
بخش اول : سخنرانی های کلیدی....................................................................................................................... 1
فضیلت های سبز و مراقبت از جنگ لها................................................................................................................ 2
به طعام خویش بنگریم! اخلاق خوراک............................................................................................................. 16
چالش های اخلاقی پیش روی بخش کشاورزی تا سال 1424 ............................................................................. 31
به سوی اخلاق امانت مدار خاک در ایران ........................................................................................................... 43
امنیت غذایی با اخلاق در کشاورزی یا کشاورزی اخلاقی.................................................................................. 68
بررسی تطبیقی اصول اخلاقی در کشاورزی و امنیت غذایی: مطالعه موردی... ..................................................... 86
پیشینه اخلاق کشاورزی در فرهنگ و تمدن اسلامی......................................................................................... 105
نوتری ژنومیکس از منظر اخلاق، حقوق و اکوسیستم....................................................................................... 135
اخلاق حکمرانی در تولید غذای سالم : تمرکز بر کاهش آلاینده های باقیمانده در مواد غذایی.......................... 145
اخلاق و سلامت در مصرف غذا..................................................................................................................... 155
مواردی از اصول اخلاق در صنایع غذایی ........................................................................................................ 168
تأثیر آموزه های معناگرایانه دین اسلام بر اخلاق کشاورزی............................................................................... 176
شمّه ای از پیچیدگ یهای اخلاقی درکاربرد فناوری های هوشمندساز.................................................................. 194
بررسی اخلاق در تولید و فرآوری گیاهان دارویی و چالش های موجود آن در ایران ، ارائه راهکارها................ 202
ظرفیت ها و پیامدهای اخلاق و آداب اسلامی در حوزه دامداری و دامپروری.................................................... 212
مروری بر چالش های اخلاقی در تقلبات محصولات دامی: ازخوراک دام تا محصولات نهایی........................... 231
جایگاه و نقش تفکر و تحلیل سیستمی در تحقق کشاورزی اخلاق مدار............................................................. 236
اخلاق حکمرانی در دامپزشکی....................................................................................................................... 245
اخلاق کشاورزی و غذا: معضلات، ریشه ها و راه ح لها.................................................................................... 271
اخلاق در کشاورزی....................................................................................................................................... 274
بخش دوم: مقالات شفاهی.......................................................................................................................... 276
چالش های اخلاقی در صنعت غذا.................................................................................................................... 277
اخلاق محوری عامل انگیزش در پژوه شهای کشاورزی ................................................................................. 289
مفاهیم و چالش های اساسی اخلاق کشاورزی در دنیای معاصر......................................................................... 295
جنبه های اخلاقی در دسترسی و بهره برداری از منابع ژنتیکی ............................................................................. 301
اصول اخلاقی و بهبود دسترسی فیزیکی به محصولات کشاورزی و غذا............................................................ 306
اخلاق و تجارت محصولات کشاورزی و غذا.................................................................................................. 313
کشاورزی اخلاقی؛ یکی از مظاهر تمدن اکولوژیک........................................................................................ 320
ک
اصول اخلاق کشاورزی از منظر دین اسلام ..................................................................................................... 325
تبیین و بررسی جایگاه اخلاق و فرهنگ در میراث کشاورزی........................................................................... 332
مزایا و چال شهای اخلاقی کاربرد زیست شناسی مصنوعی در کشاورزی.......................................................... 337
فراخوان برای اخلاق در کشاورزی پایدار: جام هی کهنه ست ز بزّاز نو............................................................... 344
تبیین عناصر حکمرانی مبتنی براخلاق زیس تمحیطی برای کاربردپذیری فناوری های نوظهور در....................... 350
نهادینه سازی اخلاق غذایی در مصرف غذا جهت مدیریت و کاهش ضایعات غذایی ........................................ 356
شناسا یی و تدوین الگوی ارزش ها درحیطه کشاورزی..................................................................................... 366
الزامات اجتماعی و اخلاقی کاربست هوش مصنوعی در کشاورزی.................................................................. 375
بخش سوم: مقالات پوستری ........................................................................................................................ 379
طراحی الگوی امنیت غذایی و اخلاق زیستی در کشاورزی پایدار )مطالعه موردی: شهرستان سمنان(.................. 380
اخلاق در تولید، تحقیق، آموزش، ترویج و فناوری نوین محصولات کشاورزی منطقه سیستان .......................... 386
اخلاق در فرآوری محصولات کشاورزی و ارتباط آن با حکمرانی خوب......................................................... 393
کاهش آلاینده های محصولات کشاورزی به کمک تکنیک های نوین اخلاقیست؟......................................... 400
خوانشی بر عوامل مؤثر بر رفتار و نگرش در حفاظت از منابع طبیعی .................................................................. 405
جایگاه اخلاق در کشاورزی و امنیت غذایی .................................................................................................... 409
اخلاق حرفه ای در تعاونیهای کشاورزی.......................................................................................................... 414
اخلاق، پایداری و نوآوری در کشاورزی: اف قهای نوین حکمرانی و کارآفرینی سبز......................................... 424
حکمرانی اخلاقی و نقش آن در کاهش ضایعات غذایی و پایداری منابع کشاورزی.......................................... 429
چالش های اخلاقی در استفاده از خمیر مرغ و ضایعات گوشت در تولید سوسیس و کالباس ............................. 434
چالش های اخلاقی و تقلبات رایج در خوراک دام: استفاده از اوره، ملامین و پرکننده های غیر مجاز................. 439
جایگاه اخلاق در تدوین استانداردهای کشاورزی ارگانیک در دنیا ................................................................. 444
از جذابیت ظاهری تا مخاطرات پنهان: تحلیل اخلاقی و علمی استفاده از رنگ های.......................................... 449
بیوانفورماتیک، مخاطرات و امنیت غذایی........................................................................................................ 453
اصول اخلاقی در تولید و عرضه گیاهان دارو یی و داروهای گیاهی................................................................... 457
جنبه های اخلاقی در مهارت آموزی رشته های کشاورزی در هنرستان های وابسته وزارت جهاد کشاورزی.......... 463
بررسی تغذیه سالم از دیدگاه قرآن کریم......................................................................................................... 469
ابعاد اخلاقی استفاده از بسته بندی های غیرقابل تجدیدپذیر در صنعت نوشیدنی ها و آب های بسته بندی................ 477
چالش های اخلاقی اولیه در مورد ایمنی مصرف گیاهان دارویی ایران ............................................................. 481
حکمرانی اخلاق محور در کشاورزی و غذا: بررسی نقش مجلس شورای اسلامی در... .................................... 487
اخلاق در قوانین کشاورزی و غذا :نقش قوه قضاییه و کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی ................... 491
بررسی ابعاد اخلاقی تقلبات در تولید روغن زیتون خوراکی ........................................................................... 495
استفاده مجدد از آب در کشاورزی ، ارزیابی ابعاد اخلاقی................................................................................ 499
سلامت عمومی جامعه مستلزم رعایت اصول تولید و عرضه محصول سالم......................................................... 504
ل اخلاق در کشاورزی و غذا با توجه به مدل جایزه ملی کیفیت جهان اسلام ....................................................... 510
نقش ارزیابی کیفیت سازمان ملی استاندارد در بهبود اخلاق تولید و مصرف محصولات کشاورزی و غذایی...... 515
امنیت غذایی و اخلاق در تولید محصولات کشاورزی و غذایی........................................................................ 520
جنبه های اخلاقی تولید حشرات به عنوان غذا و خوراک................................................................................... 532
مروری بر تقلبات در مواد غذایی...................................................................................................................... 540
اصول اخلاق کشاورزی در مصرف، سلامت غذا و توسعه پایدار ...................................................................... 545
بررسی ابعاد اخلاقی آزمایش های حیوانی در حوزه کشاورزی و تولید غذا........................................................ 556
چالش های اخلاقی پیرامون محصولات تراریخته از دیدگاه کارشناسان کشاورزی استان فارس.......................... 560
کشاورزی ارگانیک و اخلاق در تولید محصولات غذایی ................................................................................ 568
چالش های پیش روی پرورش در رفاه گوسال ههای شیرخوار ............................................................................ 577
رفاه دام و امنیت غذایی انسا نها ....................................................................................................................... 584
فرهنگ غذایی و آداب تغذیه ایرانیان در دوره صفوی به روایت سفرنام ههای اروپایی........................................ 589
نقش اخلاق در تأمین پایدار مواد غذایی........................................................................................................... 593
اخلاق و غنی سازی مواد غذایی؛ بررسی غن یسازی برنج با آهن........................................................................ 601
استفاده از الگوی رفتاری صرفه جویانه زنبور عسل در مدیریت زنبورداری........................................................ 607
نگرانی های اخلاقی در ارتباط با کارگران صنعت تولید مواد غذایی................................................................. 612
نقش اخلاق در بهره برداری و حفاظت از منابع طبیعی....................................................................................... 616
ترویج کشاورزی از منظر اخلاقی: چالش ها و راهکارها.................................................................................... 623
نقش ترویج اخلاق زیست محیطی با تاکید بر تغییر شیوه دیدگاه و رفتار با منابع طبیعی ..................................... 628
اخلاق فناوری با رویکرد فناوری های نوین در آموزش کشاورزی..................................................................... 633
تاثیر آموزش بر شکل گیری نگرش اخلاقی مسئولانه در حفظ و صیانت از منابع طبیعی یک مطالعه موردی....... 639
رعایت اخلاق در استفاده از پهپاد محلول پاش به منظور افزایش تولید محصولات کشاورزی ............................ 648
کشاورزی و اخلاق محیط زیستی ................................................................................................................... 652
معنویت، پیشران اخلاق در کشاورزی.............................................................................................................. 661
رفاه حیوانات و هوشمند سازی دامپروری ........................................................................................................ 666
بیین نقش اخلاق در توسعه پایدارکشاورزی )مورد مطالعه: شهرستان تهران(...................................................... 670
اخلاق حکمرانی در مدیریت ضایعات فرآوری آبزیان کشور........................................................................... 677
اخلاق در مصرف غذا و سلامت: چشم انداز حیاتی برای کشاورزی پایدار......................................................... 682
اخلاق در تحقیق، آموزش و ترویج فناوری های نوین کشاورزی و غذایی: یک مرور سیستماتیک .................... 688
احساس درد در ماهی: مروری بر نروفیزیولوژی درد و اخلاق در شیلات........................................................... 694
مسائل اخلاقی در هوشمندسازی و توسعه فناور یهای نوین جهت تولید محصولات کشاورزی.......................... 700
نقش دین و اخلاق در صیانت و بهره برداری از آب، خاک و منابع طبیعی ......................................................... 705
نقش اخلاق اسلامی در حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی: چالش ها و راهکارها................................. 711
م
رعایت اصول اخلاقی در جمع آوری بذور گیاهان جهت نگهداری در بانک بذر.............................................. 716
چالش های اخلاقی در دامپروری صنعتی .......................................................................................................... 720
جایگاه رعایت اخلاق پژوهشگری در تحقیقات دامپروری و دامپزشکی .......................................................... 725
اخلاق تغذیه در قرآن کریم، آثار و پیامدهای آن در زندگی انسان ................................................................. 731
پارادایم نوآوری اجتماعی، رو کیردی در راستای بازتعریف اخلاق و عدالت در کشاورزی و غذا...................... 737
صنعت دامپروری و گرمایش جهانی: تاثیرات زیست محیطی و را هح لهای اخلاقی............................................ 742
شناسایی چال شهای اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در کشاورزی دیجیتال....................................................... 747
کشاورزی ارگانیک و تولید محصولات گواهی شده مبتنی براخلاق حرفه ای................................................... 752
اخلاق در امنیت و تولید مواد غذایی................................................................................................................ 757
استفاده از آفت کش های زیستی راهکاری اخلاق مدارانه در مدیریت آفات مزارع پنبه...................................... 764
نقش تولید محصولات کشاورزی با بهره گیری از کودها و سموم اورگانیک بر اخلاق کشاورزی...................... 768
لزوم توجه به اخلاق در کنترل آفات گیاهی بدون استعمال آفت ک شهای شیمیایی............................................ 779
محدودیت های اخلاقی در روش های نوین مهندسی ژنتیک 785......................................................... CRISPR
مسئولیت اخلاقی در زنجیره تولید و تامین محصولات لبنی............................................................................... 796
اخلاق در صیانت و بهره برداری از منابع طبیعی و منابع پایه ............................................................................... 801
نقش ترویج کشاورزی در رعایت اخلاق زیست محیطی و تولید محصول سالم توسط کشاورزان ...................... 807
لزوم تعیین دستورالعمل اخلاق در تحقیقات و فناوری های نوین کشاورزی و غذا.............................................. 811
ارزیابی رفاه در آبزیان.................................................................................................................................... 819
مدیریت آب کشاورزی جهت ترویج عدالت و اخلاق در جامعه ..................................................................... 826
اخلاق کشاورزی، مقول های غفلت شده در دروس دوره کارشناسی رشت ههای کشاورزی ................................... 831
مروری بر اثر اخلاق بر فرسایش خاک............................................................................................................. 836
اصول بازاریابی اخلاقی محصولات کشاورزی و غذا........................................................................................ 841
بررسی فقهی - اخلاقی آفت کش های جانوری رایج با تاکید بر حقوق حیوانات............................................... 846
تحلیل عوامل مؤثر بر رفتار محیط زیستی کشاورزان.......................................................................................... 856
داروهای ضدِمیکروبی: امنیت غذایی و تبعات کاربرد آ نها در دام.................................................................... 862
بررسی جنبه های اخلاقی کاربرد مواد اولیه تراریخته درصنایع غذایی................................................................ 867
کشاورزی زیستی با محوریت سلامت خاک، رویکردی اخلاقی، زیست محیطی و اقتصادی ... ........................ 873
نظریه امانتداری الهی: اخلاق کشاورزی اسلامی............................................................................................... 878
ضرورت اخلاق مدار بر بیوتکنولوژی کشاورزی .......................................................................................... 885
بررسی عوامل موثر بر اخلاق مصرف آب در باغات کشاورزی........................................................................ 893
نقش اخلاق مداری در کاهش ضایعات گندم نان............................................................................................. 901
بررسی جایگاه دور ههای اخلاق در دور ههای آموزش کارکنان وزارت جهاد کشاورزی .................................. 906
وضعیت نگرش کودکان به منابع طبیعی پایه) مطالعه موردی: خاک(................................................................. 911
استفاده از اخلاق هوش مصنوعی در کشاورزی ............................................................................................... 919
ن امنیت غذایی و اخلاق در کشاورزی................................................................................................................ 926
تحلیل مدل مفهومی اخلاق کشاورزی در حوزه امنیت غذایی........................................................................... 932
ارتقا اخلاق زیست محیطی کشاورزان.............................................................................................................. 937
هوش مصنوعی و اخلاق در حفظ اطلاعات و صیانت از پروتکل های مزرعه هوشمند........................................ 943
اخلاق در صیانت از منابع طبیعی در کشاورزی................................................................................................. 948
ملاحظات اخلاقی در برنامه ریزی توسعه روستایی و کشاورزی در ایران ........................................................... 953
چالش های اخلاقی در تولید محصولات کشاورزی و امنیت غذایی.................................................................. 957
ارزش های اخلاقی در زنجیره تامین غذا: از کشاورزی تا میز غذا...................................................................... 961
کاربرد اصول اخلاق اسلامی در رکن دسترسی اقتصادی به غذا........................................................................ 966
اخلاق کشاورزی و زنبورداری پایدار حلقه ی گمشده مقابله با اختلال فروپاشی کلنی زنبور عسل ..................... 972
برآورد ضایعات آب مجازی میوه ها و سبزیجات در کشور، واقعیتی مغفول مانده در اخلاق تولید .................... 978
رونق اخلاق کشاورزی و تاثیر آن بر امنیت غذایی............................................................................................ 984
بهره برداری از بقولات علوفه ای، راهبردی در راستای کشاورزی اخلاقی......................................................................... 988
مروری بر راهکارهای حفظ اخلاق در زنجیره تأمین و توزیع مواد غذایی در شرایط تحریم و ... ..................... 994
اخلاق تجاری از دیدگاه اسلامی در بخش کشاورزی..................................................................................... 1000
اخلاق کشاورزی از منظر ارزش های اسلامی در حوزه آب............................................................................ 1006
رعایت اصول اخلاقی در رفاه حیوانات در تولید غذا: الزامات و چالش ها ....................................................... 1011
استفاده از مواد زیست تخریب پذیر، روشی اخلاقیبرای بسته بندی پایدار مواد غذایی ...................................... 1015
نقش اخلاق در حفاظت و صیانت از منابع طبیعی............................................................................................ 1019
ارزیابی میزان رعایت مؤلفه های اخلاق کشاورزی در رفتار بهره برداران حوزه کشاورزی از... ...................... 1024
رعایت اعتدال و عدم اسراف در مصرف غذا و محصولات کشاورزی........................................................... 1030
پیوست...................................................................................................................................................... 1033
گزارش تصویری همایش ............................................................................................................................ 1036
فهرست نگارندگان...................................................................................................................................... 1038

نظر شما :